MONITORING

Niezbędnym elementem należytej ochrony wód jest monitoring ich stanu. Dostarcza on danych o aktualnym stanie jednolitych części wód powierzchniowych i podziemnych.

Monitoring jakości wód powierzchniowych oraz monitoring wód podziemnych, stanowią podsystemy państwowego monitoringu środowiska (PMŚ), który zgodnie z art. 25 ust. 1 i 2 ustawy - Prawo ochrony środowiska, jest systemem pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska oraz gromadzenia, przetwarzania i rozpowszechniania informacji o środowisku i stanowi źródło informacji o środowisku.
 

Obowiązek badania i oceny jakości wód powierzchniowych i podziemnych w ramach PMŚ wynika z art. 155a ust. 2 ustawy – Prawo wodne, przy czym zgodnie z ust. 3 tego artykułu badania jakości wód powierzchniowych w zakresie elementów biologicznych, fizykochemicznych i chemicznych należą do kompetencji wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, zaś badania elementów hydrologicznych i morfologicznych są zadaniem państwowej służby hydrologiczno-meteorologicznej.

Celem wykonywania badań jest stworzenie podstaw do podejmowania działań na rzecz poprawy stanu wód oraz ich ochrony przed zanieczyszczeniem.

W ramach podsystemu monitoringu jakości wód powierzchniowych, realizowane są następujące zadania:

• Badania i ocena stanu rzek - celem prowadzenia badań jest dostarczenie informacji o stanie ekologicznym (lub potencjale ekologicznym) i stanie chemicznym rzek Polski, niezbędnych do gospodarowania wodami w obszarach dorzeczy. Badania te realizowane są w oparciu o podział sieci hydrograficznej na tzw. jednolite części wód powierzchniowych, które stanowią oddzielne i znaczące elementy wód powierzchniowych, stanowiące podstawową jednostkę gospodarowania wodami.
• Badania jednolitych części wód powierzchniowych rzecznych, prowadzone są w ramach trzech rodzajów monitoringu:
  - monitoringu diagnostycznego (MD)– realizowanego w celu dostarczenia ogólnej oceny stanu wód powierzchniowych każdej zlewni i podzlewni wewnątrz obszaru dorzecza oraz umożliwienia oceny długoterminowych zmian w warunkach naturalnych,
  - monitoringu operacyjnego (MO)- realizowanego w celu ustalenia stanu jednolitych części wód uznanych za zagrożone nieosiągnięciem celów środowiskowych oraz oceny zmian ich stanu następujących w wyniku wdrożenia programów działań naprawczych określonych w programie wodno-środowiskowym kraju. Program monitoringu operacyjnego obejmuje również badania prowadzone w ramach sieci punktów celowych służących badaniom jakości jcwp znajdujących się w rejestrze wykazów obszarów chronionych, jcwp będących środowiskiem życia ryb w warunkach naturalnych, bądź objętych monitoringiem w celu realizacji zobowiązań wynikających z umów międzynarodowych.
  - monitoringu badawczego (MB) – dla obserwacji i wyjaśnienia nieznanych przyczyn zagrożenia jednolitych części wód powierzchniowych.
• Badania i ocena stanu jezior - celem monitoringu jest zapewnienie informacji o stanie ekologicznym i chemicznym jezior Polski, niezbędnej do gospodarowania wodami w dorzeczach, w tym do ich ochrony przed eutrofizacją i zanieczyszczeniami antropogenicznymi. Badania jednolitych części wód powierzchniowych jeziornych, prowadzone są również z uwzględnieniem podziału monitoringu na diagnostyczny, operacyjny i badawczy, przy czym ramach monitoringu diagnostycznego wyodrębniono 22 jeziora, które objęte są badaniami co roku (tzw. jeziora reperowe).
• Badania i ocena potencjału ekologicznego i stanu chemicznego zbiorników zaporowych – program monitoringu realizowany jest, podobnie jak w przypadku rzeki jezior, w ramach monitoringu diagnostycznego, operacyjnego i badawczego. Celem realizacji zadania jest dostarczenie informacji o potencjale ekologicznym i stanie chemicznym wód zbiorników zaporowych.
• Badania i ocena stanu wód przejściowych i przybrzeżnych - celem zadania jest dostarczenie wiedzy o stanie ekologicznym (lub potencjale ekologicznym) i stanie chemicznym jednolitych części wód przejściowych i przybrzeżnych Polski, niezbędnej do gospodarowania wodami w dorzeczach, w tym do ich ochrony.
• Badania i ocena jakości środowiska morskiego Bałtyku – realizacja pomiarów biologicznych, fizycznych, chemicznych i radiochemicznych parametrów środowiska morskiego oraz badanie procesów, zmian i trendów zachodzących w tym środowisku.
• Badania i ocena stanu elementów hydromorfologicznych – element wspierający do oceny stanu ekologicznego wód powierzchniowych. Celem badań jest monitorowanie zmian zachodzących w środowisku części wód, które determinują warunki siedliskowe organizmów żywych.
• Badania i ocena osadów dennych w rzekach i jeziorach – badania obejmują określenie poziomu zanieczyszczeń osadów dennych i kontrolowanie stężeń metali ciężkich i wybranych szkodliwych związków organicznych akumulowanych w osadach rzek i jezior na obszarze kraju oraz określenie trendów zmian zawartości tych zanieczyszczeń.

W ramach podsystemu monitoringu wód podziemnych, prowadzone są badania stanu chemicznego jednolitych części wód tej kategorii. Zakres pomiarów obejmuje elementy fizykochemiczne ogólne (np. odczyn i temperatura) oraz nieorganiczne. Badania prowadzone są w ramach monitoringu diagnostycznego, operacyjnego i badawczego. Dodatkowo (poza systemem PMŚ) realizowane są badania stanu ilościowego wód podziemnych.
Badanie stanu ilościowego i chemicznego wód podziemnych jest, zgodnie z zapisami ustawy – Prawo wodne, zadaniem państwowej służby hydrogeologicznej.

 
Monitoring wód powierzchniowych i podziemnych realizowany jest na zasadach określonych w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 13 maja 2009 r. w sprawie formy i sposobu prowadzenia monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych (Dz. U. z 2009 r. Nr 81, poz. 685).
Podstawowym dokumentem określającym ramy monitoringu elementów środowiska, w tym wód, jest Program Państwowego Monitoringu Środowiska (obecnie obowiązujący obejmuje lata 2010 – 2012), opracowany przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Szczegółowe informacje dotyczące realizowanego programu dostępne są na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (www.gios.gov.pl), oraz na stronach internetowych wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska.

Ocena stanu jednolitych części wód

Oceny stanu wód powierzchniowych wykorzystywane są do zintegrowanego zarządzania wodami w układzie dorzeczy. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 20 sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. 2008 Nr 162 poz. 1008) na ocenę stanu jednolitych części wód składa się stan ekologiczny i stan chemiczny. Podstawą oceny stanu ekologicznego są tzw. elementy biologiczne, elementy fizyczno-chemiczne oraz hydromorfologiczne mają natomiast znaczenie wspomagające. Kwestie definicji w zakresie klasyfikacji stanu/potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jcwp reguluje również Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 lipca 2009 r. w sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego jednolitych części wód powierzchniowych  (Dz. U. 2009 Nr 122 poz. 1018).

Co roku wykonywana jest ocena stanu ekologicznego (lub potencjału ekologicznego w przypadku sztucznych i silnie zmien ionych części wód) i stanu chemicznego tych jednolitych części wód, które objęte były monitoringiem w roku poprzedzającym. Co trzy lata, po zrealizowaniu pełnego programu badań, sporządzane są zbiorcze zestawienia oceny stanu wód w dorzeczach.

Sposób przeprowadzenia oceny stanu wód podziemnych regulowany jest przez Rozporządzenie MŚ z dnia 23 lipca 2008 r. w sprawie kryteriów i sposobu oceny stanu wód podziemnych (Dz. U. z 2008 r. Nr 143, poz. 896). Ogólną ocenę stanu wód podziemnych przeprowadza się z uwzględnieniem oceny stanu ilościowego oraz stanu chemicznego tych wód.

Źródło informacji: http://www.gios.gov.pl/artykuly/podkategoria/3/panstwowy-monitoring-srodowiska