DEFINICJE

Ponieważ angażowanie społeczeństwa w planowanie gospodarowania wodami jest w Polsce procesem stosunkowo nowym, dla lepszego jego zrozumienia przedstawiono poniżej definicje pojęć zawartych w RDW związanych z udziałem społeczeństwa. Definicje te zaczerpnięto z podręcznika, opracowanego przez Komisję Europejską i państwa członkowskie w celu usprawnienia wdrażania RDW, uzupełniając je o pojęcia zdefiniowane w polskich aktach prawnych.

• Udział społeczeństwa - umożliwienie społeczeństwu wywierania wpływu na wyniki planów i efekty przebiegu prac w czasie ich prowadzenia. Pojęcie to oznacza wszelkie formy uczestnictwa w procesie podejmowania decyzji.
• Społeczeństwo (lub „ogół społeczeństwa”) - „Społeczeństwo oznacza jedną osobę fizyczną lub prawną, bądź więcej takich osób oraz, zgodnie z ustawodawstwem lub praktyką krajową, ich stowarzyszenia, organizacje lub grupy.” (Dyrektywa w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko (2001/42/WE), Konwencja z Aarhus art. 2 ust. 4).
• Zainteresowana strona (lub „grupa interesu”) - każda osoba, grupa lub organizacja mająca interes lub „zagrożona” w związku z danym problemem albo ze względu na to, że odczuwa jego bezpośrednie skutki, albo dlatego, że może do pewnego stopnia wywierać wpływ na rezultaty działań podejmowanych w związku z nim. Pojęcie „zainteresowana strona” odnosi się również do tych członków społeczeństwa, którzy jeszcze nie wiedzą, że będą odczuwali takie skutki (w praktyce zaliczają się do nich poszczególni obywatele oraz wiele małych organizacji pozarządowych i przedsiębiorstw).
• Organizacje pozarządowe - podmioty niezależne od administracji publicznej. Art. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie¹ zawiera definicję organizacji pozarządowej. Na jej podstawie organizacjami pozarządowymi są, niebędące jednostkami sektora finansów publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia z wyłączeniem m.in. partii politycznych, związków zawodowych i organizacji pracodawców, samorządów zawodowych, fundacji, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa. Organizacje pozarządowe najczęściej działają jako stowarzyszenia lub fundacje. Główne pola ich działalności to kultura, ekologia, prawa człowieka, nauka i technika.
• Konsultacje społeczne - jeżeli za podstawę procesu przyjąć udostępnianie informacji, jest to najniższy poziom organizowania udziału społeczeństwa. Administracja i samorządy udostępniają dokumentację, w odniesieniu do której można zgłaszać opinie i uwagi na piśmie, stwarzają możliwości wysłuchania społeczeństwa lub czynnie dążą do zebrania takich uwag i opinii, na przykład w drodze sondaży i wywiadów. Określenie „konsultacje” użyte w art. 14 dyrektywy odnosi się wyłącznie do konsultacji pisemnych. W akapitach 14 i 46 preambuły oraz załączniku VII jest mowa o konsultacjach w sensie ogólnym.
• Czynne zaangażowanie - wyższy poziom udziału społeczeństwa niż konsultacje; polega ono na zapraszaniu zainteresowanych stron do aktywnego uczestnictwa w procesie planowania, w formie dyskusji nad problemami i proponowania rozwiązań.

Poniżej przedstawiono definicje pojęć związanych z udziałem społeczeństwa. Definicje te zaczerpnięto z podręcznika, opracowanego przez Komisję Europejską i państwa członkowskie w celu usprawnienia wdrażania RDW, uzupełniając je o pojęcia zdefiniowane w polskich aktach prawnych.

Udział społeczeństwa (lub zaangażowanie społeczeństwa)

Umożliwienie społeczeństwu wywierania wpływu na rezultaty planów gospodarowania wodami i efekty przebiegu prac w czasie ich wdrażania. Jest to pojęcie ramowe obejmujące wszelkie formy uczestnictwa w procesie podejmowania decyzji. (W RDW termin ten nie występuje).

Społeczeństwo (lub ogół społeczeństwa)

Społeczeństwo oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę takich osób oraz, zgodnie z ustawodawstwem lub praktyką krajową, ich stowarzyszenia, organizacje lub grupy. (RDW przywołuje pojęcie „ogółu społeczeństwa”, lub „społeczeństwa włączając w to użytkowników”, ale nie definiuje tych pojęć. Definicja została przyjęta na podstawie art. 2 ust. 4 Konwencji z Aarhus oraz Dyrektywy 2001/42/WE z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko).

Zainteresowana strona (lub zainteresowana społeczność, grupa interesów)

Część społeczeństwa, która ma interes w podejmowaniu decyzji dotyczących środowiska, lub może do pewnego stopnia wywierać wpływ na ich rezultaty, albo która jest, lub może być dotknięta skutkami podjętych decyzji. Pojęcie "zainteresowana strona" obejmuje zarówno tych członków społeczeństwa, którzy świadomie uczestniczą w działaniach związanych z gospodarką wodną, jak i strony nieświadome potencjalnych jej (w praktyce zaliczają się do nich poszczególni obywatele oraz wiele organizacji pozarządowych i przedsiębiorstw).
 

Szeroka społeczność (lub szerokie grono odbiorców)

członkowie ogółu społeczeństwa mający jedynie niewielki interes w związku z danym problemem i ograniczony wpływ na rezultaty podejmowanych działań. 

Konsultacje społeczne

Konsultacje to udostępnianie dokumentacji, w odniesieniu do której można zgłaszać opinie i uwagi na piśmie, stwarzanie możliwości wysłuchania społeczeństwa lub czynne dążenie do zebrania takich uwag i opinii, na przykład w drodze sondaży i wywiadów.

Organizacje pozarządowe

Podmioty niezależne od administracji publicznej. Zgodnie z art. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie organizacjami pozarządowymi są, nie będące jednostkami sektora finansów publicznych i nie działające w celu osiągnięcia zysku, osoby prawne utworzone na podstawie przepisów ustaw, w tym fundacje i stowarzyszenia z wyłączeniem m.in. partii politycznych, związków zawodowych i organizacji pracodawców, samorządów zawodowych, fundacji, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa. Organizacje pozarządowe najczęściej działają jako stowarzyszenia lub fundacje. Główne pola ich działalności to kultura, ekologia, prawa człowieka, nauka i technika. 

Czynne zaangażowanie

Czynne zaangażowanie jest wyższym poziomem udziału społeczeństwa niż konsultacje. Polega ono na tym, że zainteresowane strony zapraszane są do aktywnego uczestnictwa w procesie planowania w formie dyskusji nad problemami i proponowania rozwiązań.

¹ Ustawa  z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz. U.. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.